• Hızlı Erişim
  • Duyurular
  • Makale Kabulü

    Makale yoğunluğu nedeniyle 2020 yılı için makale kabulü durdurulmuştur.

    Anlayışınız için teşekkür ederiz.

     


  • Sayaç
  • Online Ziyaretçi : 126
    Bugün Toplam : 198
    Genel Toplam : 391294

Türk Ninnilerinde Yazı Dilinde Unutulan Eski Kelimeler
(Old Words Forgotten in Written Language in Lullabies Turkish )

Yazar : Okan Celal GÜNGÖR    
Türü :
Baskı Yılı : 2020
Sayı : 68
Sayfa : 121-151


Özet
Türk dili tarihî süreç içerisinde toplumsal hayattaki değişme ve gelişmelere paralel olarak farklı coğrafyalara yayılmış, yeni coğrafyalarda farklı kültürlerle temas ve ihtiyaçlar doğrultusunda birtakım değişimler geçirmiştir. Bu değişimler hem gramer unsurlarında hem de söz varlığında meydana gelmiştir. Dilin söz varlığındaki unsurlardan bazıları zaman içinde ses, şekil veya anlam özellikleri açısından farklılaşarak varlığını devam ettirirken, bazıları yazı dilinin/standart dilin çevrim alanının tamamen dışına çıkmıştır fakat bu kelimeler yazı dilinin çevrim/kullanım alanının dışına çıksa da sözlü kültür ürünlerinde eski şekil ve anlamıyla canlılığını sürdürebilmektedir. Bu amaçla kökleri çok eskilere uzanan, yazı dilinde kullanımdan düşmüş, sözlü kültür ürünlerinin en eskilerinden olan ninnilerde hayatiyetini devam ettiren “eski kelimeler” ele alınmıştır. Çalışmada başta Amil Çelebioğlu’nun Türk Ninniler Hazinesi eseri olmak üzere türle ilgili önemli eserler taranmış ve TDK’nin Türkçe Sözlük’ü esas alınarak kullanımdan düşmüş olan “eski kelimeler” belirlenmiştir. Neticede ninnilerde geçen, bugün yazı dilinde unutulmuş 20 tanesi fiil, 18 tanesi isim, 3 tanesi sıfat, 5 tanesi zarf olarak kullanılmış 46 kelime tespit edilmiştir. Bunlar içerisinde doğrudan çocuğu karşılayanlar “bala, çağa”, bebeğin beslenmesi ve bakımıyla ilgili olan “soğulmak, taya”, tuvalet bakımıyla ilgili olan “höllük”, bebeği uyutma ritüeliyle ilgili olanlar “ırgalamak, üğrülemek” kelimeleridir. Kökleri Eski Türkçe (Göktürkçe, Uygurca) dönemine kadar uzananlar “ağmak, bulak, eğin, gözgü, günü, höllük, ıramak, karımak, yarlıgamak, yozmak, yumak, yüğrük alıntı olanlar ise Farsça “kelep ve taya”dır.

Anahtar Kelimeler
Türkçe, ninni, eski kelimeler.

Abstract
The Turkish language has spread to different geographies in parallel with the changes and developments in social life in the historical process and has undergone some changes in the new geographies in line with the needs of society and contacts with different cultures. These changes occurred both in grammatical elements and vocabulary. Some of the elements in the vocabulary of the language continue to exist by differentiating in terms of phonetic, morphology or meaning characteristics, while others have been completely out of the use of written language. However, even though these words go beyond the usage area of written language, they can survive in their old form and meaning in oral culture products. For this purpose, the “old words”, whose roots go back to ancient times, have fallen out of use in written language, but which continue to survive in lullabies, one of the oldest products of oral culture, are discussed. In this study, important works related to the species, especially Amil Çelebioğlu’s Treasure of Turkish Lullabies were searched and the old words which were dropped from the Turkish Dictionary of TDK were determined. As a result, in the lullabies, forgotten in the written language today, 20 verbs, 18 nouns, 3 adjectives, 5 adverbs were used as 46 words were identified. Among these are the words that directly meet the child, “bala and çağa”, related to the feeding and care of the baby, “taya”, toilet care related to the scourge, “höllük”, those related to the habit of sleeping the baby are the words “ırgalamak and üğrelemek”. It’s roots go back to the Old Turkish period (Gokturk, Uighur) “ağmak, bulak, eğin, gözgü, günü, höllük, ıramak, karımak, yarlıgamak, yozmak, yumak, yüğrük” cited words are Persian “kelep ve taya”.

Keywords
Turkish, lullaby, old words.

Adres :Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Müdürlüğü 25240 Erzurum
Telefon :+90 442 231 13 66 /+90 442 231 11 19 Faks :
Eposta :turkiyat@atauni.edu.tr

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri