• Hızlı Erişim
  • Duyurular
  • Makale Kabulü

    Makale yoğunluğu nedeniyle 2020 yılı için makale kabulü durdurulmuştur.

    Anlayışınız için teşekkür ederiz.

     


  • Sayaç
  • Online Ziyaretçi : 247
    Bugün Toplam : 161
    Genel Toplam : 410285

Bir İhtirasın Hikâyesi: Selçuklu Devlet Adamı Tâcü’l-Mülk’ün İktidar Mücadelesi
(The Story of an Ambition: The Power Struggle of The Saljuk Statesman Taj Al-Mulk )

Yazar : Mustafa ŞAHİN  - Uğur ARABACI  
Türü :
Baskı Yılı : 2020
Sayı : 68
Sayfa : 341-366


Özet
İslâm tarihinde Abbâsîlerden itibaren devletin hâlîfe veya sultandan sonra en önemli kurumu haline gelen vezîrlik, Büyük Selçuklu Devleti’nde ilk defa Sultan Tuğrul Bey döneminde ihdas edilmiştir. Sultan Tuğrul Bey döneminde vezîr olan ilk kişi Amidü’l-Mülk Kündûrî’dir. Büyük Selçuklu Devleti’nde uzun süre vezîrlik yapan Nizâmü’l-Mülk ise devleti adeta baştan sona tanzim etmiştir. Sultan Melikşah’a tavsiye edildikten kısa süre sonra devletin önemli makamlarını ele geçirmiş, sultanın hazinesi, saray işleri, şehzâdelerin eğitimi ve idarî işlerden sorumlu bir yönetici durumuna gelmiş olan Tâcü’l-Mülk, Nizâmü’l-Mülk’ün bir batınî fedâisi tarafından öldürülmesinden sonra vezîrlik makamına getirilmiştir. Selçuklu melikleri arasındaki taht mücadeleleri sırasında da etkili olan Tâcü’l-Mülk, bu mücadelelerde Nizâmü’l-Mülk’ün sağlığında desteklediği Berkyaruk’a karşı Terken Hâtûn ve hâlîfe ile birlikte Mahmud’u destekleyerek onun adına hutbe okutulup sultan ilan edilmesinde önemli rol oynamıştır. Berkyaruk-Mahmud mücadelesinde Mahmud yenilince Tâcü’l-Mülk yakalanıp Berkyaruk’a getirilmiştir. Daha önce Berkyaruk’a karşı takındığı bütün bu olumsuz tavırlara rağmen yeni sultan onun tecrübesinden faydalanmak için Tâcü’l-Mülk’ü vezîr yapmak istemiştir. Ancak durumu kabul etmeyen Nizâmü’l-Mülk taraftarları tarafından 486/1093 tarihinde kırk yedi yaşındayken parçalanarak öldürülmüştür. Bağdad’daki Taciyye Medresesi ve İsfahan’daki Gumbet-i Hâkî adında iki eser Tâcü’l-Mülk tarafından yaptırılmıştır. Kaynaklar Tâcü’l-Mülk’ün cömert, faziletli ve iyi bir insan, siyâsî bakımdan ise çok ihtiraslı bir kişi olduğunu kaydetmişlerdir.

Anahtar Kelimeler
Selçuklu Devleti, Vezîrlik, Tâcü’l-Mülk.

Abstract
Vizierate, which became the most important government office after the caliph or sultan since the Abbasids in Islamic history, was first created by Sultan Toghril Beg in the Great Seljuk Empire. The first person to be assigned to the vizier was Amid al-Mulk Kunduri during the reign of Sultan Toghril Beg. Serving a long period of time as the grand vizier of the Great Seljuk Empire, Nizam al-Mulk organized the state entirely so to speak. Taj al-Mulk, who got hold of the primary government offices shortly after being recommended to Sultan Malik Shah and became an administrator responsible from the Sultan’s treasury, court affairs, education of princes and administrative affairs, was assigned as vizier after Nizam al-Mulk who was assassinated by a Batin bouncer. Playing a significant role in struggles for the throne between the Seljuk maliks, Taj al-Mulk supported Mahmud, together with Terken Khatun and the caliph, against Berk-Yaruq whom Nizam al-Mulk supported in his lifetime, and played a major role in delivering a khutbah in his name and declaring him sultan. When Mahmud was defeated in the fight with Berk-Yaruq, Taj al-Mulk was captured and brought to Berk-Yaruq. Despite all his previous negative attitude toward Berk-Yaruq, the new sultan wanted to make Taj al-Mulk vizier to benefit from his experience. However, he was torn to pieces at the age of forty seven in 486/1093 by the supporters of Nizam al-Mulk who did not accept his vizierate. Taj al-Mulk built two architectural works: Madrasa-i Tajiya in Baghdad and Taj-al-Mulk Dome (of Friday Mosque) in Isfahan. Historical sources recorded that Taj-al-Mulk was a generous, virtuous and good man, but an ambitious politician.

Keywords
Seljuk Empire, Vizierate, Taj al-Mulk.

Adres :Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Müdürlüğü 25240 Erzurum
Telefon :+90 442 231 13 66 /+90 442 231 11 19 Faks :
Eposta :turkiyat@atauni.edu.tr

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri