• Hızlı Erişim
  • Duyurular

  • Dergimizin 64. Sayısına Makale Kabulü Hakkında

    Dergimizin Ocak 2019'da yayımlanacak 64. sayısına son makale kabul tarihi 22.10.2018 olarak belirlenmiştir. Bu tarihten sonra gelen çalışmalar, Makale Takip Sistemi'mizdeki makale yoğunluğu nedeniyle ancak 2019 Ekim'de yayımlanacak 66. sayımız için değerlendirilmeye alınacaktır. Yazarlarımıza saygıyla duyururuz.


  • Sayaç
  • Online Ziyaretçi : 124
    Bugün Toplam : 125
    Genel Toplam : 231420

Osmanlı Basınında Kafkas İslam Ordusu’nun Bakü’yü Kurtarması
(Caucasus Islamic Army's Baku Rescue in Ottoman Press )

Yazar : İlyas AK    
Türü :
Baskı Yılı : 2019
Sayı : 64
Sayfa : 385-408


Özet
1914 yılının Temmuz ayında başlayan Birinci Dünya Savaşı 1918 yılında bitmiştir. 1918’in başlarında savaşın kaçınılmaz sonucunu gören bazı liderler, kurtuluş için farklı seçenekler düşünmeye ve uygulamaya başlamışlardır. Harbiye Nazırı Enver Paşa da Mart 1918’de artık savaşın bitmek üzere olduğunu öngörerek, muhtelif tepkilere rağmen tamamı Müslümanlardan oluşan ve Doğu Ordular Grubu’na bağlı yaklaşık 20 bin er ve erbaştan oluşan Kafkas İslam Ordusu’nu kurmuştur. Enver Paşa, Birinci Dünya Savaşı’nı kaybetme ihtimaline karşı kurtuluşu Doğu’da görmüş ve vatanın kurtarılmasını da bu ordu aracılığıyla sağlamak için Enver Paşa’nın en yakını olan kardeşi Nuri Paşa’yı ordunun başına getirerek seçkin bir askeri birlik oluşturmuştur. Enver Paşa, Rus işgali altında bulunan Azerbaycan ve Dağıstan’ı kurtararak, Orta Asya ile olan bağlantısının önünü açmak istiyordu. Bu amaçla kurulan Kafkas İslam Ordusu, Bakü Muharebesi’ni kazanarak 15 Eylül 1918’de Bakü’ye girmiştir. Bakü ele geçirildikten sonra Osmanlı ordusu ileri harekâtla Dağıstan’da kurulmuş olan Kuzey Kafkasya Cumhuriyeti’ne askeri destek de sağlamıştır. Savaşın gidişatı Enver Paşa’yı haklı çıkarmış ve Osmanlı Devleti, Suriye-Filistin cephesinde İngilizleri durduramadığı için ateşkes istemek zorunda kalmıştır. Osmanlı Devleti’nin isteği üzerine imzalanan Mondros Mütarekesi’ne göre, Osmanlı Devleti’nin savaştan önceki sınırlarına çekilmesi gerekiyordu. Kafkas İslam Ordusu’ndaki askerlerin çoğu Doğu Anadolu’ya çekildiğinde, 15. Kolorduya katılmıştır. Milli Mücadele Dönemi’nde, Kazım Karabekir’in başında bulunduğu 15. Kolordu, Birinci Dünya Savaşı’nın sonunda silahlarını teslim etmeyip, düzenli birlikler olarak kalmıştır. Doğu’da Ermenilere karşı başarılı mücadeleler veren 15. Kolordu rüştünü ispat ederek, Milli Mücadele ruhunu ateşlemiştir. Bu çalışmada, İkdam, Sabah, Tâsvîr-i Efkâr, Vakit, Zaman gibi dönemin gazetelerinden ve arşiv belgelerinden faydalanılarak, Enver Paşa’nın Kafkas İslam Ordusu’nu kurmaktaki amacının tam olarak ne olduğu; Kafkas İslam Ordusu’nun Bakü’yü kurtarmasındaki yarattığı etkinin devlet ricali tarafından nasıl karşılandığı; Kafkasya cephesinde Osmanlı Devleti’nin müttefiki olan Almanya ile hangi konularda anlaşmazlık yaşadığı ve bunun Osmanlı basınına nasıl yansıdığı aydınlatılmaya çalışılacaktır.

Anahtar Kelimeler
Basın, Kafkas İslam Ordusu, Bakü, Birinci Dünya Savaşı, Kafkasya

Abstract
The First World War, which began in July 1914, ended in 1918. Some leaders who saw the inevitable end of war at the beginning of 1918 have begun to consider and implement alternative plans for salvation. War minister Enver Pasha also predicted that the war was about to end in March 1918. Despite several reactions, he established Caucasian İslam army, consisted of about 20 thousand soldiers and entirely muslims depending on eastern army group. Enver Pasha noticed the salvation in the East against the possibility of losing the First World War and in order to provide rescue of country through this army, he constituted a distinguished troop by putting his brother Nuri Pasha in charge. Enver Pasha wanted to rescue Azerbaijan and Dagestan from Russian occupation and to opened the way for their connection with Central Asia. The Caucasian Islamic Army which was established for this purpose won Baku Battle and entered Baku on 15 September 1918. After the capture of Baku, the Ottoman army also provided military support to the North Caucasus Republic, which was established in Daghestan. The course of the war justified Enver Pasha and the Ottoman State had to ask for a truce because it could not stop the English on the Syrian-Palestinian side. According to the Mondros Armistice, which was signed after the request of the Ottoman State, the Ottoman State had to be withdrawn from its previous borders. When most of the military part of the Caucasian Islamic Army was pulled to Eastern Anatolia, 15th Corps participated. During the period of National Struggle, the 15th Army Corps, leading by Kazim Karabekir, did not surrender their weapons at the end of the First World War, but remained as regular troops. The 15th Corps, which has proved successful in fighting against Armenia in the East, came of age and fired the spirit of National Struggle. In this study; We will aim to bring light, what wxactly was Enver Pasha’s purpose in establishing the Caucasian Islamic Army, how responded the goverment dignitaries the effect of the Caucasus Islamic Army in the recovery of Baku; and on the Caucasus front, the Ottoman Empire which the issues were conflicted with the its allies Germany, it was reflection the Ottoman public opinion through the periodicals such as Ikdam, Sabah, Tasvir-i Efkar, Vakit, Zaman, and making use of archival documents.

Keywords
Press, Caucasus Islamic Army, Baku, First World War, Caucasus.

Adres :Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Müdürlüğü 25240 Erzurum
Telefon :+90 442 231 13 66 /+90 442 231 11 19 Faks :
Eposta :turkiyat@atauni.edu.tr

Web Yazılım & Programlama Han Yazılım Bilişim Hizmetleri